فارس:
فارس: مدیر گروه اقتصاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: با تعاون واقعی میتوان از رکود اقتصادی جلوگیری کرد و باعث رفاه اقتصادی شد البته برای رسیدن به تعاون واقعی حاکمیت نظام سرمایهداری باید از بین برود.
احمد علی یوسفی در خصوص همگرایی عدالت با توسعه و رشد اقتصادی، اظهار داشت: اگر توسعه به عنوان فرآیند حرکت به سمت جامعه توسعه یافته مطلوب از منظر هر مکتب بدانیم باید بررسی شود که جامعه توسعه یافته از دیدگاه اسلام چیست.
وی بیان داشت: جامعه توسعه یافته اسلامی جامعهای است که از نظر اقتصادی به رفاه مادی کافی رسیده، فقر ریشهکن شده، روابط اجتماعی سالم در آن جامعه برقرار، مردم در حد کفاف از درآمد بهرهمند و به کمال و معنویت لازم دست یافته باشند که کمال و معنویت جامعه را به سمت خداوند سوق میدهد.
این پژوهشگر عنوان کرد: اگر جامعه توسعه یافته این گونه تعریف شود بدین معناست که بدون عدالت رسیدن به جامعه توسعه یافته امکانپذیر نبوده و عدالت باید در تمام مراحل این فرایند باشد تا در مسیر صحیح توسعه قرار بگیریم.
یوسفی بیان داشت: در جامعه توسعه یافتهای که صرفاً جامعهای تعریف میشود که به رشد اقتصادی مورد نظرش دست یافته اما میزان فقر و رفاه مردم، روابط اجتماعی سالم و میزان کمال و معرفت اهمیت نداشته باشد، رشد مسئله مهمی است و لذا اگر با عدالت در تعارض قرار گیرد رشد مقدم بوده و عدالت نقشی ندارد در حالی که در معنای دوم توسعه پایدار در بستر عدالت تحقق پیدا میکند.
این کارشناس اقتصادی در خصوص این نکته که اکثر کارشناسان معتقدند رشد تعاونیها به معنای عدالت و توسعه توأمان است، اظهار داشت: ابتدا باید منظور اقتصاد تعاونی مشخص شود.
*تعاون واقعی، کاذب و شبهه تعاون
یوسفی با اعتقاد به اینکه سه نوع تعاونی میتوان قائل شد، تعاونی واقعی، شبه تعاونی و تعاونی کاذب، گفت: اقتصاد تعاونی واقعی، اقتصادی است که اصول و ارزشهای فعالیت تعاونی دقیقاً رعایت میشود.
وی در ادامه اظهار داشت: اقتصاد تعاونی کاذب اقتصادی است که به دور از ارزشها و شاخصهای تعاونی فقط نام تعاونی را حمل کرده و در واقع برای انحراف اقتصاد تعاونی واقعی تاسیس شدهاند، نظام سرمایهداری و سوسیالیست، تعاونی کاذب را دنبال و تعاونیهای واقعی را از مسیرشان دور میکند.
این محقق با بیان اینکه شبهه تعاونیها برخی از اصول و ارزشهای تعاونی را رعایت و برخی دیگر از اصول مهم را رها کردهاند، تصریح کرد: اگر به دنبال تعاون واقعی باشیم مطمئنا عدالت رعایت شده و اقتصاد به رشد واقعی میرسد.
وی با اشاره به اینکه دو عامل تولید، سرمایه و انسان وجود دارد، گفت: در اقتصاد سرمایهداری، مالکیت منابع تولیدی، محصول تولیدی و مدیریت فرآیند اقتصادی تماماً در اختیار سرمایه و صاحب سرمایه است و نیروی کار از یک دستمزد ثابت و حداقلی بهرهمند است، در شرایط رکود اقتصادی، نیروی کار اخراج و در شرایط رشد و رونق اقتصادی از این رونق بیبهره است و فقط دستمزد ثابت میگیرد.
*رابطه معکوس انسان و سرمایه در تعاون
یوسفی بیان داشت: تعاون واقعی رابطه بین انسان و سرمایه را معکوس میکند یعنی مالکیت منابع تولیدی، محصول تولیدی و ابزار تولید را به انسان میدهد. سرمایه را عقیم نمیداند اما سرمایه در اختیار انسان است و پاداش مناسب خود را دریافت میکند و در حالی که در نظام سرمایهداری و سوسیالیست نیروی کار در خدمت سرمایه است، در تعاونی واقعی نیروی کار در دوران رونق از محصول به میزان فعالیتاش بهرهمند است و در دوران رکود با تلاش سعی میکند که حیات بنگاه را حفظ کند.
وی در خصوص جایگاه تعاون در اسلام، بیان داشت: اساسا تعاونی در اسلام، واقعی است و در آیات بسیاری در خصوص تعاون و جایگاه انسان در تعاون واقعی اشاره میکند «وتعاونوا علیالبر و تقوا ولا تعاونو علی الاثم والعدوان» با هم برای رسیدن به هدف مشترک در کارهای نیک و تقوا تعاونی داشته باشند تعاونی در واقع تلاش برای رسیدن به هدف مشترک است.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه در اقتصاد سه اصل رفتاری تعاون، رقابت و انحصار وجود دارد، گفت: اصل تعاون همه فعالان اقتصادی را برای رسیدن به اهداف مشترک دعوت به همکاری میکند در ضمن اینکه در این اصل انسان جایگاه رفیعی داشته و سرمایه را در اختیار خود قرار میدهد.
*در رقابت غرب دعوا بر سر بقا است
وی با تشریح اصل رقابت یادآور شد: براساس این اصل به ویژه رقابتی که بر مبنای نظام سرمایهداری ارائه میشود، رقابت تنزاع بقائی است و متاسفانه در جامعه ما نیز هنگامی که صحبت از رقابت میشود نگاه عمده به این نوع رقابت مرسوم در نظام سرمایهداری است و در جامعه نیز بدان دامن زده میشود در حالی که براساس هیچ مبنایی از اسلام مورد تایید نیست.
این نویسنده با بیان اینکه در اصل رفتار انحصار، انحصارگر تمام منافع اقتصادی را در اختیار خود قرار داده است، بیان داشت: این اصل نیز از منظر اسلام قابل تایید نیست. در حالی که در آیات قرآن جایگاه عظیم انسان به عنوان اشرف مخلوقات عالم بیان میشود، در عرصه اقتصادی آیا مجاز است که انسان به خدمت سرمایه در بیاید یا سرمایه باید در اختیار انسانهای مولد دربیاید؟
*رفاه عمومی و حذف فقر دستاورد تعاون
یوسفی بیان داشت: در تعاون واقعی انسان به جایگاه اصلی خود دست یافته اگر این جایگاه در عرصه اقتصادی حفظ شود جامعه به رشد خواهد رسید، رفاه عمومی رشد خواهد کرد و فقر نیز از بین خواهد رفت.
یوسفی در خصوص فاصله بین تعاونیهای موجود با تعاونی مطلوب و راهکار پیمایش این مسافت، اظهار اشت: مشکلاتی بر سر راه تعاونیهای واقعی داریم که اگر آن مشکلات حل شود میتوان به تعاونی واقعی منطبق با آموزههای اسلامی دست یافته و از رسیدن به وضعیتی مانند شرایط رکود اقتصادی دنیا، جلوگیری شود.
*تغیر نظام سرمایهداری اولین گام در جهت حرکت به سمت تعاون واقعی
وی تصریح کرد: به نظر میرسد که در ایران نیز دچار چارچوبهای نظام سرمایهداری شدهایم هر چند یک سری اصلاحات و تعدیلات انجام گرفته است اما ساختار اصلی، همان نظام سرمایهداری است.
این کارشناس تعاون بیان داشت: با توجه به اینکه رویکرد و جریان سرمایهداری ممکن است به قوای سهگانه کشور چنگ بزند و در حالی که توزیع مناسب ثروت و داراییهای جامعه مانع از حرکت سرمایهداری میشود لذا برای رفع مشکلات موجود تعاونی ابتدا باید تلاش شود که در تمام فعالیتها، برنامهها و سیاستهای اقتصادی هدف و حرکت به سمت سرمایه سالاری نباشد
*درک، اراده و فرهنگ تعاون واقعی لازمه اصلاح تعاونیها است
یوسفی مرحله دوم حرکت به سمت تعاونیهای واقعی را اینگونه تشریح کرد: یک از مشکلات، عدم درک صحیح از اقتصاد تعاونی در کشور است، حتی در بین مسئولین و متصدیان درک روشنی از جایگاه تعاون از منظر اسلام ایجاد نشده لذا تا زمانی که این درک ایجاد نشود رسیدن به تعاونی واقعی امکانپذیر نخواهد بود.
این نویسنده عنوان کرد: نکته سوم فراگیری فرهنگ , جایگاه تعاون واقعی از دیدگاه اسلام است که در این زمینه مسئولین تعاون، رسانهها و صدا و سیما باید تلاش کرده تا جایگاه واقعی تعاون از دیدگاه اسلام را به درستی تدوین کنند و تفاوت تعاون از دیدگاه اسلام با نظام سرمایهداری و سوسیالیستی مشخص شود. اگر این فرهنگ عمومی شود میتوان به سمت تعاونی واقعی سوق پیدا کرد.
وی عامل چهارم را اراده جدی مسئولین دانست، بیان داشت: تمام مسئولین و نظام اقتصادی باید اراده جدی در حرکت به سمت تعاونی واقعی اسلام داشته باشند تا این نوع تعاونی محقق شود.
*تعاون لازمه تحقق اقتصاد اسلامی است
این پژوهشگر در خصوص ارتباط از بین رفته بین چهار نوع تعاونی موجود، اظهار داشت: در حالی که تشکیلات وسیعی از وزارت تعاون تا اتحادیه تعاون داریم و هرچند تغییری در ساختار به وجود آمده اما بعد از 30 سال با توجه به کارهای علمی مثبتی که در حوزه اقتصاد اسلامی صورت گرفته، در عرصه اقتصاد تعاونی خلأ وجود دارد و کار جدی صورت نگرفته است.
یوسفی با بیان مطلب فوق تصریح کرد: اگر مسئولین درک کنند که اقتصاد اسلامی بدون توجه به تعاونی واقعی امکان ندارد تحقق یابد، سرمایهگذاریهای زیادی در خصوص مباحث تعاونی واقعی صورت خواهد گرفت.
این نویسنده با اعتقاد به اینکه ایران مزیت بزرگی برای کار علمی در عرصه اقتصاد تعاونی اسلام برای عرضه در عرصه بینالمللی دارد،گفت: یکسری کتابهای ترجمه شده از خارج با نگاه سکولاریسم وارد کشور شدند اما در منظر اسلام کاری صورت نگرفته است.
*ذائقه مشتری حلقه مفقوده فرهنگ تعاون
یوسفی راجع به نام تعاونی که در بین مردم با ارائه محصولات ارزان و کیفیت پایین عجین شده است، اظهار داشت: با توجه به چهار نکته ذکر شده و غفلتی که در حرکت به سمت تعاون واقعی وچود دارد این مشکلات پیش میآید.
وی با اعتقاد به اهمیت ذائقه مصرفکننده گفت: اگر بر اساس تئوریهای اقتصاد ذائقه مصرف کننده مورد توجه قرار گیرد و به دنبال تولید کالای جدید بر اساس تمایل مصرف کننده و اهمیت بحث حلال و حرام کالای جدید تولید شود، تولید نیز مسیر درست خود را پیدا میکند و تولید به سمت پاسخگویی به نیاز مصرف کننده سوق پیدا میکند و با این نگاه تعاونی مصرف به تعاونی تولید گره میخورد.
این نویسنده در ادامه افزود: این حلقه مفقوده با این نوع نگاه برطرف میشود در ضمن اینکه تعاونیهای خدماتی نیز که واسطه بین تعاونی تولید و مصرف بوده و به این نوع تعاونیها ارائه خدمات میدهد جایگاه خود را پیدا خواهند کرد و تعاونی اعتباری که در راستای تامین اعتبار سایر تعاونیهاست با حلقه مفقوده ذائقه مشتری به جایگاه خود میرسد و همه تعاونیها به یکدیگر پیوند میخورند.
یوسفی تصریح کرد: در واقع با توجه به مشتری نگاه جزیرهای که بر تعاونیها حاکم است برداشته شده و تعاونیها به صورت یک مجموعه وابسته و در تعامل با یکدیگر رفتار خواهند کرد.
وی در ادامه تاکید کرد: برخی از اندیشمندان معتقدند که تعاونی حقیقی، تعاونی مصرف است و این تعاونیها هستند که در مرحله بعد تعاونی تولید را تاسیس میکنند در واقع اساس تعاونی، تعاونی مصرف است. تعاونی تولید هنگامی تاسیس میشود که تعاونی مصرف نیز در راستای تامین ذائقه مشتری حرکت کند و اگر بدینگونه باشد دیگر اساسا ممکن نیست تعاونی تولید و مصرف جدا عمل کنند.
* باور اسلام، رشد تعاونی است
یوسفی در خصوص این نکته که مسئولین و حتی وزارت تعاونی تصدیگری رشد تعاونی را به عهده نمیگیرد، عنوان کرد: باید نگاهها اصلاح شود و باور کرد که ظرفیت کافی در اسلام وجود داشته و مبانی آن قابل استخراج است و اگر این باور وجود داشته باشد مشکل تصدیگری رشد تعاون حل شده در ضمن اینکه باید سرمایهگذاریهایی در حوزه تعاون صورت بگیرد.
این پژوهشگر معتقد است: اگر بخشی از سرمایهگذاریهایی که در بقیه زمینهها انجام میپذیرد در عرصه تعاون واقعی انجام پذیرد ایران جایگاه خود را پیدا کرده و به دلیل مزیت نسبی که دارد میتواند به جهان اسلام این آموزههای الهی و اسلامی را معرفی کنند.
*حذف نظام سرمایهداری و آموزش بالهای پرواز تعاونی
وی در خصوص بازدهی پایین تعاونیها در عرصه اقتصاد، اظهار داشت: تقسیم شدن تعاونیها به تعاونی واقعی، شبهتعاون و کاذب حاکی از این است که جریان اقتصادی تحت تاثیر سرمایهسالاری است و لذا دور از تعاون واقعی حرکت کرده و اگر تعاونی از منظر اسلام درست درک شده و کاربردی شود به بازدهی خود خواهند رسید در ضمن اینکه باید آموزشهای لازم نیز داده شود تا به رشد 25 درصدی از منظر مقام معظم رهبری نائل شویم.
یوسفی درباره متصدیگری بخش تعاون عنوان کرد: اگر در قدم اول یک تعامل جدی بین دو مرکز اساسی آموزش و پژوهش ملی و اسلامی یعنی وزارت علوم و حوزه و تشکیلات وزارت تعاون صورت پذیرد و مسئولین اقدامات جدی انجام دهند نقطه مثبتی در تعاون خواهد بود.
*واگذاری سهام عدالت به کودکان خلاف قانون است
این نویسنده راجع به آییننامه تعاونیها مبنی بر حق رأی هر فرد از یک سو و واگذاری سهام عدالت به کودکان حتی 6 ماهه و تناقض به وجود آمده بین این دو بیان داشت: در تعاونی هیئت مدیره، مجمع عمومی و یک سری اصول حاکم است که هیئت مدیره مستلزم اجرای اصول است. یکی از این اصول کلیدی رأی به ازای هر فرد است نه به ازای میزان سرمایه که در واقع حق رای هر فرد ناشی از جایگاه رفیع انسان و تنزل نقش سرمایه است. لذا اگر براساس سرمایه کمترین تغییری در رأی صورت پذیرد جایگاه انسان از بین خواهد رفت و این رأی متعلق به انسانهای فعال اقتصادی است. لذا به نظر میرسد که این نحوه واگذاریها و یا عضویت هیئتمدیره بر اساس سرمایه درست نبوده و باید بررسی شود.
وی در خصوص روند حاکم بر انتصاب هیئت مدیره، بیان داشت: زمانی هیئت مدیره تشریفاتی میشود که افراد آموزش لازم را ندیده و خود را در فرایند اقتصادی مالک احساس نکند.
